Հին ժամանակներից ի վեր Հայաստանի քաղաքակրթական և աշխարհաքաղաքական նշանակությունը պայմանավորված է եղել Հայկական բարձրավանդակի (400,000 կմ2) հարուստ բնական պաշարներով, նրա պաշտպանունակությամբ և ռազմավարական դիրքով Արևմտյան Ասիայում, ինչպես նաև բնիկ հայկական ազգի մշակութային ստեղծագործությամբ։ Հայկական պետականության (Արատտա, Արմանում/Արմանի, Հայասա, Նաիրի, Արարատյան (Վանի) Ուրարտու, Մեծ Հայաստան, Փոքր Հայաստան, Կիլիկյան Հայաստան և այլն) ավելի քան հինգ հազարամյա էթնոմշակութային և մշակութային արմատների ու քաղաքական, տնտեսական, սոցիալական և ընդհանուր առմամբ քաղաքակրթական զարգացումների վկայությունն են հնագիտական հուշարձանները (հատկապես Շենգավիթյան մշակույթի վաղ քաղաքային հուշավայրերը), սեպագիր, հին և միջնադարյան գրավոր աղբյուրները (պետական համակարգի, կառավարման և ավանդական հաստատությունների մասին), ճարտարապետությունը (տաճարներ, եկեղեցիներ), արհեստագործությունը։